Εκτύπωση

Αστυνομικό Διήγημα: Λαϊκή Λογοτεχνία χωρίς αξιώσεις ή όχι;

Συγγραφέας: Δημήτρης Κεραμεύς - Ντουμπουρίδης.... Δημοσίευση στη κατηγορία Ο Δημήτρης Κεραμεύς Ντουμπουρίδης γράφει...

Σας άρεσε το άρθρο?
(0 ψήφοι, μέση τιμή 0 από τα 5 αστέρια)
astdiigima
Πριν από το μεγάλο κραχ του 1929, το Αστυνομικό μυθιστόρημα στην Αμερική, γνώριζε μια άνθιση του τύπου κλασσικής ιστορίας μυστηρίου, χρησιμοποιώντας όλα τα κλισέ,

δανεισμένα και αναμασημένα από πρωτοπόρους του είδους, όπως οι Sir Arthur Conan Doyle και Edgar Alan Poe. Όμως δε κατορθώνουν να δώσουν, ούτε τη λογική ανάλυση της αναδιάταξης των γεγονότων για την αποκάλυψη της αλήθειας (Doyle), ούτε τη μυστηριακή χροιά και το γκροτέσκο (Poe). Αντίθετα η φθηνή μίμηση και το ανεξέλεγκτο συνονθύλευμα ιδεών και πράξεων, ήταν το μοναδικό που είχαν να αντιπαρατάξουν απέναντι στους μεγάλους τους δασκάλους.

Στα τέλη του 1929 όμως, εκδίδεται το Γεράκι της Μάλτας (The Maltese Falcon) από κάποιον Dashiell Hammet, ήδη γνωστός από το 1923 ως ο σημαντικότερος αναμορφωτής ενός είδους που παράπαιε: του Σκληρού Αναγνώσματος (Hard - Boiled). Αμέσως γίνεται γνωστός, ευρύτερα, αφού η πλοκή του έργου του συμπυκνώνει νοήματα και ιδέες που δεν είχαν μέχρι τότε εμφανιστεί σε τέτοιου είδους αναγνώσματα. Ο Hammet δεν αρκείται μόνο στην παρουσίαση του μύθου, της πλοκής, αναφέροντας ξερά γεγονότα

και στο τέλος παραθέτοντας λύση. Αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι η ηθική καταβαράθρωση αυτού του κόσμου, οι χαμένες αξίες, το κενό που βρίσκεται παντού, μέσα και έξω από τον άνθρωπο. Είναι η ουσία που του κινεί το ενδιαφέρον και όχι ο τύπος. Κι αυτή η ουσία είναι τα ηθικά αδιέξοδα που τόσο έντονα σκιαγραφεί, είτε μέσα από ξερές δηλώσεις των ηρώων του, είτε μέσα από παραβολές, που μπορεί βέβαια να ξεφεύγουν από αυτή καθαυτή την πλοκή, αλλά δίνουν μια αρκετά διαυγή εικόνα της Αμερικάνικης πραγματικότητας του ’30, της φτώχειας, της ασχήμιας, των κοινωνικών και ηθικών αδιεξόδων. Είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται τέτοια άποψη σε αστυνομικό μυθιστόρημα. Η μεταφυσική χροιά των ηρώων του Hammet ενυπάρχει σε όλα του τα έργα. Ο Hammet ξεφεύγει από τη γνωστή παρουσίαση: Έγκλημα – Έρευνα – Λύση. Δεν είναι η Λύση που τον ενδιαφέρει, αλλά η διαδικασία και μέσω αυτής η παρουσίαση μιας άλλης εικόνας που συνυπάρχει μαζί με αυτήν της πλοκής: Η εικόνα του παραλογισμού και της μη εφαρμογής ορθολογιστικών κανόνων καθώς και αυτή της ηθικής αποτελμάτωσης. Ο κόσμος του είναι ο κόσμος της απληστίας της απάτης και δεν είναι μόνο ο υπόκοσμος που φέρει αυτά τα χαρακτηριστικά, αλλά και οι υπόλοιποι «καθώς πρέπει» Αμερικανοί Αστοί, που βουλιάζουν στην ίδια διαφθορά με τους κακοποιούς. Ένα νόμισμα λοιπόν, με την ίδια όψη, ένα κάλπικο νόμισμα που ο Hammet είχε καταλάβει από καιρό και είχε πάψει να στρίβει.

 

Ο Hammet υπήρξε ένας πολυμαθέστατος άνθρωπος, που διάβαζε ότι έπεφτε στα χέρια του ή ότι νόμιζε πως θα ήταν καλό (ή κακό) γι’ αυτόν. Τα βιβλία που διάβαζε επεκτείνονταν από Faulkner και T.S. Elliot μέχρι ιστορίες για θαλάσσιες χελώνες και Μαθηματικά. Ίσως όλη αυτή η συσσωρευμένη γνώση, αλλά και η παραξενιά που ο περφεξιονισμός που χαρακτήριζαν τον Hammet να τον ωθούσαν σε μια μικροβιολογική εξέταση των προτάσεων του. Η θρησκευτική του προσήλωση στις τελείες στα κόμματα, στις λέξεις και η άρνησή του να βγει από το σπίτι του για μια ή δυο εβδομάδες, από φόβο μη χαθεί η έμπνευση, χαρακτηρίζουν όχι μόνο τα βιβλία αλλά και τη ζωή του Hammet. Υποψιασμένος άνθρωπος από νωρίς ο Hammet, συμμετέχει σε φιλοαριστερές ομάδες, νωρίς στη δεκαετία του ’30. Το 1937 γράφεται μέλος στο Κομμουνιστικό κόμμα Αμερικής. Μια πράξη που το τίμημά της ήταν μεγάλο.

Αρχές του ’50 στην Αμερική και ο Μακαρθισμός βρίσκεται στο ζενίθ του. Όπως ήταν φυσικό ο Hammet, πάντα πιο μπροστά πνευματικά από τους υπόλοιπους, αρχίζει να υφίσταται τα κακά της ψυχροπολεμικής περιόδου. Στις 23 του Μάρτη του 1953 καταθέτει στην Υποεπιτροπή Ερευνών της Γερουσίας. Πρόεδρος είναι ο ίδιος ο Μακάρθυ. Εκεί κατάφερε να κάνει ο Hammet αυτό που έκανε στο μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς του. Να γελοιοποιήσει τις υπάρχουσες αξίες, κατηγορώντας τες έμμεσα σαν αντιφατικές. Επίσης προσπάθησε και κατά πολλούς πέτυχε να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κεκαλυμμένο φασισμό που ήταν προ των πυλών. Εύγλωττη είναι η απάντηση που είχε δώσει τότε στον Μακάρθυ: «Νομίζω ότι αν πολεμούσα τον κομμουνισμό, δε θα έδινα στον κόσμο ούτε ένα βιβλίο». Το ίδιο βράδυ καταδικάστηκε σε εξάμηνη φυλάκιση για περιφρόνηση Δικαστηρίου και άρνηση συνεργασίας και φυλακίστηκε στις Ομοσπονδιακές φυλακές της Νέας Υόρκης.

Το 1956 γνωρίζεται με τη Lillian Hellman κι από τότε μέχρι και το θάνατο του το 1961, περνάει μια φάση ξέφρενου και απόλυτου (αν και πολλές φορές ελευθεριάζοντος) έρωτα. Ο θάνατός του σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής γεμάτης έντασης, πόνου, φτώχειας, αναδιοργάνωσης και επανεξέτασης όλων των Θεσμών, Θεσμών που στα χέρια του Hammet κυριολεκτικά αναδομήθηκαν, απομυθοποιήθηκαν για να στιγματίσουν την ηθική κατάπτωση και παρακμή μιας ολόκληρης γενιάς.

«Το στυλ του Hammet στις χειρότερες στιγμές του, ήταν τυποποιημένο σαν κείμενο του Μάριου του Επικουρικού, και στις καλές στιγμές του μπορούσε να πει σχεδόν τα πάντα. Πιστεύω στο στυλ αυτό, που δεν ανήκει στον Hammet αλλά στη φύση της Αμερικάνικης γλώσσας, με την οποία μπορεί να πει κανείς πράγματα, που δεν ήξερε πώς να τα πει, ή που δεν ένιωθε την ανάγκη να τα πει. Στα χέρια του η γλώσσα δεν είχε συναισθηματισμούς, δεν ήταν υποβλητική, δεν άφηνε στην ατμόσφαιρα τον αέρα από το μακρινό λόφο. «Τα λόγια ανήκουν στο δεύτερο (όχι από αξιολογικής άποψης) αναμορφωτή του Αστυνομικού διηγήματος, τον Raymond Chantler.

Ο Raymond Chandler γεννήθηκε στο Σικάγο. Φοίτησε στην Αγγλία και συμπλήρωσε την εκπαίδευσή του στη Γαλλία και Γερμανία. Ασχολήθηκε μ’ αυτό που ονομάζεται Αστυνομικό διήγημα, δίνοντας όμως έμφαση στο στοιχείο Άνθρωπος. Χρησιμοποίησε έντονα τον Αυτοσαρκασμό και την Ειρωνεία στα έργα του, μέσα από τα λόγια του ήρωά του, Φίλιπ Μάρλοου. Ενός ήρωα απομυθοποιημένου, μοναχικού, που βρίσκει διέξοδο στο αλκοόλ, ένα είδος αντιήρωα, αποτυχημένου ίσως στα μάτια κάποιων, αλλά που προσπαθεί και κρατά τις δικές του ηθικές αρχές. Ο Μάρλοου αναμιγνύει τον ηθικό κώδικα του Hammet με το ρομαντικό κώδικα που ο Chandler του επέβαλε. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί δεν τον προδίδει, αφού για να πλησιάσει το κοινό του εντρυφεί στην Αργκό της χώρας του, αναλύοντάς την και τελικά καταφέρνοντας να περάσει μηνύματα που θα τα «έπιανε» το ημιαναλφάβητο κοινό του.

Γιατί όμως η χρησιμοποίηση αυτού του ονόματος; Μήπως θυμίζει έναν άλλον Μάρλοου, αυτόν του Τζόζεφ Κόνραντ; Αν τραβούσαμε κάποιες παράλληλες γραμμές θα βλέπαμε πως ο Μάρλοου του Κόνραντ κατεβαίνοντας τον ποταμό Κονγκό, κατεβαίνει ίσως στα άβατα της ψυχής του. Το ταξίδι του είναι ένα εφιαλτικό ταξίδι στον εσώτερο εαυτό του Ανθρώπου και της Ψυχής. Το ταξίδι του άλλου Μάρλοου, είναι επίσης μοναχικό και η δική του προσπάθεια είναι να καταλάβει τους μαιάνδρους της δικής του ψυχής, όντας χαμένους μέσα στην αποξένωση της μεγαλούπολης. Η εφιαλτική λοιπόν ζούγκλα του Κόνραντ, όπως αντιπαρατίθεται στη ζούγκλα του Chandler. Οι ψυχικές οδύνες και οι ταλαντεύσεις και των δύο Μάρλοου. Ο καθένας κατεβαίνει το δικό του Κονγκό με διαφορετικά μέσα. Ο ρομαντικός Μάρλοου ζει και δρα στην αχανή μεγαλούπολη, ζώντας καθημερινά τον τρόμο. Ένα πρόσωπο τραγικό, χωρίς ταυτότητα, που η αβάσταχτη μοναξιά του είναι έκδηλη σ’ όλα τα έργα του Chandler. Ένα πρόσωπο που συνθλίβεται καθημερινά από το χάος και την απεραντοσύνη της μεγάλης πόλης, ένα πρόσωπο γεμάτο υπαρξιακά κενά.

Η συμβολή του Chandler στην Αστυνομική Λογοτεχνία ήταν μεγάλη. Μέσα από τους σκληρούς τύπους, τις δολοφονικές ξανθές, τον ερωτισμό του ήρωά του που μετατρέπεται (ή είναι) σε μοναξιά, ο Chandler κατόρθωσε (μαζί με τον Hammet) να ανεβάσει το επίπεδο της Αστυνομικής ιστορίας στο επίπεδο της Λογοτεχνίας. Η αμεσότητα που δημιουργείται όχι μόνο από το α’ πρόσωπο, αλλά και από την προσωπική πνοή του συγγραφέα, δημιουργεί στον αναγνώστη το συναίσθημα της αγωνίας και της έντασης κάνοντάς τον σίγουρα εραστή αυτού του είδους της Φιλολογίας. Και σίγουρα εκτός από την πλοκή, η ψυχογραφική παρουσίαση ανθρώπων, σκέψεων και ιδεών μπορεί – και τελικά επιτυγχάνει - να καταστήσει τον αναγνώστη δέσμιο.

Share

2009©Kavalacity.net